Có một dạo, đi đâu mình cũng gặp những bài viết chia sẻ về việc “dopamine độc hại” từ video ngắn hay các nội dung ăn liền đang tàn phá khả năng tập trung của chúng ta như thế nào. Tò mò, mình liền đi tìm hiểu sâu hơn về cơ chế hoạt động của hormone này.
Hóa ra, dopamine không phải là hormone của niềm vui sau khi đạt được kết quả, mà là hormone của sự kỳ vọng và phần thưởng. Bản chất của nó là thôi thúc chúng ta tìm kiếm, hành động để đổi lấy cảm giác thỏa mãn. Bộ não không phân biệt được đâu là phần thưởng tốt hay xấu, nó chỉ đơn giản là lặp lại những gì làm nó thấy “sướng” nhanh nhất.
Sau khi hiểu cơ chế hoạt động của Dopamine, mình đã học cách để… lợi dụng nó.
Game hóa” việc… tích lũy tài chính
Nếu như trước đây, dopamine của mình được tiết ra khi… mua một món đồ mới mà mình yêu thích, thì nay mình tập cách dịch chuyển cái “sự sung sướng” đó sang việc tiết kiệm và bỏ vào quỹ đầu tư.
Thông thường, bộ não chúng ta rất ghét việc tiết kiệm vì nó mang lại cảm giác “bị tước đoạt” – tức là mất đi một số tiền có thể đem đi xài ngay lập tức. Nhưng mình đã thay đổi luật chơi. Mỗi khi nhận một nguồn thu nhập mới, ngay khi điện thoại vừa Ting Ting, mình sẽ trích ngay một khoản chuyển liền vào tài khoản tiết kiệm và đầu tư (an toàn). Hành động này được lặp lại đều đặn đến mức não dần hình thành một cơ chế phần thưởng mới.
Thay vì cảm thấy “bị tước đoạt”, việc nhìn số dư tài khoản tiết kiệm hoặc đầu tư tăng lên, hoặc chỉ đơn giản là hoàn thành kỷ luật Ting Ting đúng ngày – chính là những “chiến tích” kích thích dopamine tiết ra, hệt như cảm giác sở hữu một món đồ mới. Đây chính là bí quyết giúp mình xây dựng sự bền vững: không cần mất công chạy theo những niềm vui ngắn hạn bên ngoài, mà tự tạo ra niềm vui từ sự tăng trưởng bên trong.
Tất nhiên việc thiết lập dopamine mới này nó không có tới ngay và luôn. Hồi đầu mình mới tập thói quen “chuyển tiền” như này mình chưa thấy hưng phấn lắm. Sau này tập thành thói quen rồi thì nó thực sự thành cơ chế. Và mình thấy “đã” thiệt sự. Cho nên nếu anh chị em nào muốn lợi dụng dopamine giống mình, hãy kiên nhẫn nhé, việc tái cấu trúc bộ não (rewiring) là cả một quá trình tích lũy.
Tối ưu hóa “Cửa sổ năng lượng” đầu ngày
Mình là một người làm công việc tự do (MC tự do, writer) – hay gọi vui là CEO của “Công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn Một Mình Tôi”. Chính vì vậy, việc quản lý lịch trình, các đầu việc cần giải quyết và nguồn năng lượng trong ngày là vô cùng quan trọng. Đây chắc hẳn là cái bẫy “struggle” (vật lộn) mà bất kỳ ai làm freelance cũng từng kiểm chứng: Rất dễ rơi vào trạng thái mất kỷ luật hoặc trì hoãn triền miên khi không có ai thúc giục.
Sau này mình đã học cách để khắc phục nó.
Trùng hợp cũng là thời điểm mình khám phá ra… sức mạnh của dopamine.
Khoa học hành vi đã chứng minh năng lượng và ý chí của con người là một tài nguyên hữu hạn và sẽ cạn kiệt dần về cuối ngày.
Mỗi ngày chúng ta chỉ có một khoảng năng lượng vừa đủ để giải quyết mọi thứ. Chính vì vậy, lời khuyên kinh điển là nên đem những việc khó nhất ra làm trước vào đầu ngày. Ngoài ra, việc đầu tiên bạn làm sau khi thức dậy nên là thứ kích hoạt năng lượng hưng phấn nhất. Với mình, đó là nghe một bài hát hoặc một tập podcast có nội dung mang năng lượng định hướng cao, hoặc đơn giản là chọn một bức hình đẹp để đăng bài – một cách tự “push mood” cho bản thân đón ngày mới. Cũng có hôm mình sẽ mở nhạc dance để vừa nhảy vừa tập cardio (tuỳ vào thể trạng ngày hôm đó) để tặng cho đầu ngày của mình một tâm trạng thật hào hứng.
Việc chọn làm việc khó nhất trước, kết hợp với một “mồi kích hoạt” tinh thần như vậy là cách thiết lập hoàn hảo cho bộ não. Nó tạo ra một cú hích dopamine lành mạnh ngay từ sáng sớm, giúp não bộ hiểu rằng: “Hôm nay sẽ là một ngày hiệu quả”. Chính cú hích này tạo ra đà (momentum) mạnh mẽ để mình giải quyết những nhiệm vụ phức tạp phía sau một cách nhẹ nhàng hơn.
Cụ thể:
- Mồi kích hoạt (Trigger): Thức dậy -> Nạp dopamine lành mạnh (Nghe podcast, vận động nhẹ để “push mood”).
- Hành động cốt lõi (Deep work): Khi não đã vào đà (momentum) hưng phấn -> Lao ngay vào giải quyết việc khó nhất (viết lách, học hành..) trước khi năng lượng bị phân tán.
Sau cùng, mình nhận ra dopamine giống như một dòng nước, thay vì để nó tự do chảy vào những “vũng lầy” tiêu khiển vô thức, chỉ cần một chút hiểu biết, chúng ta hoàn toàn có thể khơi dòng để nó nuôi dưỡng những thói quen tiến bộ mỗi ngày.
Và bạn ơi! Chúng ta không cực đoan bài trừ dopamine, chúng ta học cách làm chủ nó.
Xem thêm các bài viết khác:
Đừng học cách “Nhân Tiền khi chưa biết “Giữ Tiền”
Đầu tư vào bản thân là đầu tư vào cổ phiếu tăng trưởng dài hạn
Tập thể dục, đam mê thể thao là chưa đủ
No Comments